Uit onderzoek van British Council blijkt dat de Poolse jongeren steeds meer polariseren. Ze nemen steeds meer deel aan protesten en zijn daardoor vaker politiek betrokken. De Poolse jeugd vindt dat er meer verdeeldheid ontstaat tussen de progressieve kant en de conservatieve kant. De meningen van de jongeren worden dan ook feller bij onderwerpen als LHBTI+ of abortus. Hierdoor zetten de twee kanten zich steeds meer van elkaar af. 

Het is druk op de oude markt in het centrum van Krakau. Rondom de Mariakerk staan veel toeristen te luisteren naar de trompet die elk uur een paar minuten speelt.  Er zijn veel jongeren te zien. Sommige zitten op de trappen van de oude raadhuistoren en andere maken een wandelingetje. Velen van hen dragen vintage kleding en hebben sieraden om. Voornamelijk de vrouwelijke jongeren lijken meer op hun kleding te letten.  

Midden op het plein loopt een blonde jonge vrouw. Ze heeft oren vol met piercings, een losse zwarte broek aan en een zeemanspetje op. Martyna heet ze. “Iedereen is hier zoveel hipper dan in het kleine dorp waar ik vandaan kom”, vertelt ze. “Dit was bij mij echt minder geaccepteerd”, voegt ze daaraan toe. De mannen hebben over het algemeen wat simpelere kleding aan. Voor de meeste is een spijkerbroek met een simpele trui wel voldoende.  

De gezelligheid van de grote markt overdag maakte plaats voor een demonstratie in de avond.  ”We staan hier om te protesteren tegen de bemoeienis van de overheid met het onderwijs”, zo zegt een jonge vrouw tijdens de demonstratie. Ze heeft een spandoek vast en een regenboogvlag omgeslagen. Boos staat ze verder te schreeuwen. Samen met haar staan er nog ruim honderd inwoners van Krakau en omstreken. Het verdeelde volk, voornamelijk jonge vrouwen, staat te luisteren naar de sprekers die op de trap achter een beeld staan. Ze roepen in koor om het onderwijs met rust te laten. “Het moet eens klaar zijn”, schreeuwen de protestanten uit volle borst.  

Niet alleen het onderwijs, maar ook andere thema’s baart men zorgen. Zo maken jongeren, zowel progressief als conservatief, zich meer zorgen over onder andere klimaat, maar ook over werkloosheid. Meer zorgwekkende thema’s bij de Poolse jongeren zijn hier te vinden: https://player.slices.co/stories/-MwH9KZcG6qmfyTWlrkc. 

Echter zijn er ook veel onderwerpen waarover Poolse jonge mannen en vrouwen wel van mening verschillen. Dit vertelt Antonina Lewandowska. Zij heeft onderzoek gedaan naar politiek en gedrag onder Poolse jongeren. Daarnaast is ze ook activiste op het gebied van vrouwenrechten. Het valt volgens Antonina op dat Poolse vrouwen veel progressiever zijn dan Poolse mannen. Zij protesteren dan ook meer voor abortus en LHBTI-rechten. Dit is volgens haar dan ook een van de redenen dat de polarisatie in het land aan het toenemen is.  

‘’De progressieve jongeren laten in de afgelopen jaren meer van zich horen. Onder andere door parades te organiseren en buiten vlaggen op te hangen. Echter leidt dit vanuit conservatieve hoek ook weer tot tegenreacties”, vertelt de activiste. Volgens Lewandowska zorgt dit er wel voor dat steeds minder mensen in het midden blijven. Dit omdat ze bijna geforceerd worden om een kant te kiezen. Doordat de progressieve en conservatieve kanten zich steeds meer laten horen, wordt er volgens Antonina ook minder naar elkaar geluisterd.   

Volgens het rapport van Britsh Council polariseren Poolse jongeren steeds meer. Dit rapport is uitgekomen in mei 2021 en is geschreven door onder andere sociale werkers en psychologen. Antonina Lewandowska heeft ook aan dit rapport gewerkt. British Council is een organisatie die schrijft over culturele verhoudingen binnen landen. 3000 Poolse jongeren tussen de 18 en de 30 zijn voor dit rapport benaderd. Hen is een hele lijst vragen gesteld. Deze vragen gingen bijvoorbeeld over wat ze belangrijk vinden binnen de maatschappij. Zo blijkt uit het rapport naar voren dat driekwart van de ondervraagden nooit een politieke positie heeft gehad en dat ruim 38% van de jongeren zich niet gehoord voelt door politici.

Maar is polarisatie dan altijd slecht voor een land? Ron van Wonderen denkt van niet. Hij is doctorandus op het gebied van sociale stabiliteit en schrijft veel over het onderwerp polarisatie. Hij beantwoordt vijf grote vragen over polarisatie.

Twintig minuten lopen van de grote markt vandaan is de joodse wijk Kazimierz. Een wijk die rust, maar ook ruigheid uitstraalt. Kleine koffiezaakjes en mooie synagogen, maar ook vervallen en oude communistische gebouwen. Jonge stelletjes en vrienden lopen rond in het zonnetje. Zo ook Katarzyna en Jan. Twee Poolse jongeren die elkaar al een tijdje kennen. “Ik kan mezelf wel echt links noemen”, zegt Katarzyna. Ze vertelt dat ze zich echter niet echt inleest in politiek. “Eerlijk, het interesseert me niet zo veel allemaal”, zegt ze stellig.  

Poolse jongeren zeggen zelf ook in te zien dat er polarisatie is in de samenleving. Voornamelijk jonge vrouwen spreken zich negatief uit tegen conservatieve jonge mannen.  Jongeren, zowel progressief als conservatief, vinden dat de overheid de bevolking tegen elkaar op zet. Dit blijkt ook uit de volgende verhalen van Poolse jongeren.  

”Ik zie de polarisatie ook wel als iets positiefs”, zegt Anna Gulinska van de progressieve organisatie Ogniwo. Samen met haar collega’s organiseert ze onder andere maatschappelijke lezingen in hun boekencafé in de wijk Stradom. Een kleurrijke ruimte in de meer rauwe en industriële wijk binnen Kazimierz.  

Teruggekomen in het oude centrum van Krakau, staat daar Michal Wojtylo van de conservatieve organisatie Klub Jagielloński op ons te wachten in zijn kantoor. Een simpele, zwart en wit gekleurde ruimte midden in een monumentaal pand. In een relatief lege ruimte staan twee kasten staan vol met boeken over de samenleving. Van politieke tot globaal maatschappelijke onderwerpen. “Door deze toenemende polarisatie ontstaan er meer problemen binnen de vriendschappen en relaties van jongeren”, zegt Wojtylo bezorgd.  

‘’Als je kijkt naar Polen vanuit het nieuws lijkt het alsof het land verdeelder is dan ooit. Echter zijn er ook veel hoopvolle signalen te zien als men wat dieper graaft”. Dit vertelt Remy Bonny. Hij is advocaat en expert op het gebied van LHBTI+ rechten in Centraal-Europa. Daarnaast is hij correspondent voor onder andere The Guardian en Sky News. 

Zo waren er volgens hem in 2019 33 LHBTI+ protesten in Polen. Dat is meer dan in landen als Duitsland en Engeland. “We zien dat de progressievere LHBTI+ gemeenschap steeds meer geaccepteerd wordt en ook steeds luider wordt. Dit is fijn maar het creëert ook tegengeluid uit de rechtse hoek”, zegt Bonny.   

Wat opvalt is dat veruit de meeste aanhangers van een conservatieve partij man is. In tegenstelling tot vrouwen, die meer de progressievere partijen aanhangen. Volgens Bonny kan dat meerdere redenen hebben. ‘’Extreemrechtse partijen worden vaak geassocieerd met hooliganisme, dit zijn vrijwel altijd mannen”, vertelt hij.   

Daarnaast zijn steden progressiever dan het plattenland. Er wonen dan ook meer vrouwen in de steden om te studeren, vertelt hij. Van oost naar west zijn de verschillen ook te merken. Zo is het oosten, tussen Krakau en de Oekraïense grens, veel conservatiever dan de gebieden richting Duitsland.  

Als er gekeken wordt naar de acceptatie van progressief gedachtegoed is er volgens Bonny ook een duidelijk leeftijdsverschil te zien. ‘’Jongeren tussen de 18 en de 30 zijn over het algemeen voor progressieve ideeën als abortus en LHBTI+ rechten. Dit geldt ook voor een deel van de ouderen. Zij hebben namelijk de oorlog meegemaakt en weten hoe de onderdrukking van minderheden te werk kan gaan”, aldus Bonny. In de leeftijdscategorie van 40 tot 60 is er de minste steun voor progressief gedachtegoed. Dit zou volgens Bonny kunnen komen doordat deze mensen de val van het communisme hebben meegemaakt.  

De verkiezingen van komend jaar zouden nog wel eens verandering kunnen brengen in het Poolse beleid. Bonny: ‘’we zien dat de conservatieve regering in Polen het steeds moeilijker krijgt. Om de zoveel weken stappen en er bewindslieden op. Hierdoor lijkt het een rommeltje. En dat terwijl de oppositie sterker wordt. Onder leiding van Donald Tusk (voormalig voorzitter Europese Raad) zou er komend jaar nog wel een omslag in de Poolse politiek kunnen komen”, zegt de expert. Momenteel staat de regerende conservatieve PiS partij op 34 zetels. De liberalere KO en de centralere PL2050 partijen hebben respectievelijk 24 en 13 zetels. Dat zou dus betekenen dat deze partijen samen de PiS zouden kunnen overnemen. 

”Ik vind het mooi om te zien dat er steeds meer regenboogvlaggen en progressieve protesten te zien zijn in Polen”, zegt Martyna op de oude markt van Krakau. Ook Antonina Lewandowska sluit zich daarbij aan. ”Mensen komen op voor waar ze voor staan en dat brengt veel verandering met zich mee in de samenleving. Ik hoop dat de jongeren zich snel weer als een geheel zien en meer met elkaar gaan praten”, zegt ze. 

Het licht gaat aan en Krakau wordt donker. De restaurants gaan sluiten en de clubs gaan open. Protesten maken plaats voor plezier wanneer de lokale jongeren zich verenigen in een dertig meter lange rij voor een bekende club in Krakau. Met elkaar wordt er gedronken, gesproken en gelachen. De politiek wordt even vergeten en het is tijd om te dansen.