Nederland heeft gestemd – althans een deel. Iets meer dan de helft van alle stemgerechtigden in Nederland is naar de stembus gegaan voor de gemeenteraadsverkiezingen, zo blijkt uit cijfers van het ANP. Vooral lokale partijen waren deze verkiezingen populair.

Van alle uitgebrachte stemmen, ging 36,2 procent naar lokale partijen. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2018 lag dit percentage nog op 28,6 procent; een opvallende toename.

Foto: Wouter van den Berg Wouter van den Berg

Landelijke partij van de troon
Eén van de gemeenten waar een landelijke partij de grootste is geworden, is Oss. Daar kwam Voor de Gemeenschap (VDG) als grootste partij uit de bus. “Wij stonden een feestje te bouwen toen bekend werd dat wij de grootste geworden waren”, aldus lijsttrekker Frank den Brok van de VDG. “Wat lokale partijen waarschijnlijk sterk maakt, is dat ze diep geworteld zijn de in de gemeente. Zo zitten leden vaak in lokale verengingen, clubs of vrijwilligersorganisaties.”

Voorheen was de SP de grootste partij in Oss, maar door een daling van drie zetels moest zij haar troon opgeven. Opvallend, want Oss is onder meer de geboorteplaats van partijleider Lilian Marijnissen. “Het is een teleurstelling”, zegt Jan Zoll van de SP in Oss. “We moeten kijken wat er mis ging en wat er beter kan. Landelijk staat de partij er niet zo goed voor en dit zou mogelijk invloed hebben gehad op de uitslag. Overigens moet je concurreren met nieuwe partijen die stemmen wegsnoepen.”

“Als je de landelijke politiek niet vertrouwt, kom je snel bij een lokale partij terecht.”

Volgens politiekoloog Julien van Ostaaijen van Tilburg University en Avans Hogeschool zijn er verschillende mogelijke oorzaken voor de toegenomen populariteit van lokale partijen. “Naast lokale redenen, speelt ook politiek wantrouwen een rol”, aldus Van Ostaaijen. “Als je de landelijke politiek niet vertrouwt, kom je snel bij een lokale partij terecht. Daarnaast komt het voor dat mensen niet op de landelijke partij van hun voorkeur kunnen stemmen, omdat deze niet in de gemeente meedoet.”

Foto: Wouter van den Berg Wouter van den Berg

Historisch lage opkomst
Nog nooit was de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen zo laag als in dit jaar. Waar in 2018 gemiddeld 55 procent van de stemgerechtigden naar de stembus gingen, kwam nu amper 50 procent opdagen. Vooral in Rotterdam bleef het rustig in de stemlokalen. Daar bracht slechts 38,9 procent van de kiesgerechtigde inwoners een stem uit. Ook in Roosendaal (39,7%) en Almere (39,8%) bleef het rustig. “Je ziet in de afgelopen jaren dat de opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen is gedaald”, aldus Van Ostaaijen. “Dit heeft onder andere te maken  met politieke interesse of het vertrouwen dat mensen in politici hebben. Het blijft lastig om te zeggen wat de exacte reden voor de dalende opkomst tussen 2018 en nu is.”

“Je kan wel een feestje organiseren, maar dat trekt mensen doorgaans niet over de streep om naar de stembussen te gaan.”

Landelijk werden er gedurende de verkiezingen verschillende initiatieven georganiseerd om mensen naar de stembussen te lokken. Van kieslokalen op kinderboerderijen, tot stemmen als een ster bij een poppodium in Tilburg – het bracht niet overal de hoge opkomst waar gemeentes op hoopten. “Je kan wel een feestje organiseren, maar dat trekt mensen doorgaans niet over de streep om naar de stembussen te gaan”, zegt Ostaaijen. “Belangrijk is dat inwoners middels burgerparticipatie bij gemeenten betrokken worden – ook buiten verkiezingstijd.”

“Een goede democratie bestaat uit betrokken mensen.”

Kenniscentrum Prodemos geeft aan het ´jammer´ te vinden dat de opkomst bij de verkiezingen tegenviel. “We willen dat de opkomst zo hoog mogelijk is, want een goede democratie bestaat uit betrokken mensen”, aldus een woordvoerster. “Je ziet helaas dat veel mensen onvoldoende kennis hebben van wat hun gemeente doet en daardoor niet actief willen of kunnen deelnemen aan lokale verkiezingen.”

Minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken heeft laten weten een onderzoek naar de lage opkomst te starten.