Van de een op de andere dag je koffers pakken omdat je niet zeker weet of je nog langer veilig bent in Rusland. Halsoverkop je vrienden, studie en baan achter moet laten niet wetende wanneer je terugkomt. Het overkwam de Nederlandse Isis en Norah: “Ik heb al mijn sociale media uit voorzorg verwijderd.”

Afgelopen week zijn de studenten teruggekeerd naar hun thuisland. Beiden studeren ze aan het conservatorium in Sint-Petersburg. ,,We probeerden zo lang mogelijk uit te stellen om naar huis te gaan”, vertelt Norah, die haar echte naam wegens privacyredenen anoniem wil houden. Op een gegeven moment blokkeerde de Europese Unie Russische banken, waardoor ook de betaalrekening van Isis werd afgesloten. Norah: “Ik had kort daarvoor nog wat roebels kunnen pinnen, dus daar hebben we nog even meegedaan.”

Steeds meer afgesloten

Isis bij de Isaac kathedraal in Sint-Petersburg. Privébeeld Isis

Vanaf daar ging het snel, legt Isis uit. Het ging slecht met inflatie en de roebel daalde enorm. “Ik sprak erover met andere buitenlandse studenten en we kwamen tot de conclusie dat het beter was om te gaan. We wisten ook niet hoe Rusland dacht over buitenlanders. Je weet gewoon niet wat je te wachten staat. Toen had ik wel zoiets van: ik moet hier weg.”

Maar het leven ging gewoon door in Rusland, sommige dagen merkte Isis niets van de spanningen. Ze kon gewoon nog naar school en bezocht zelfs nog een voetbalwedstrijd in een vol stadion. Tegelijkertijd zag ze dat er steeds minder contact was met de rest van Europa. Steeds meer internetsites en nieuwsmedia werden geblokkeerd. “Ik kon amper bij Nederlandse nieuwssites komen. Bovendien werden alle niet-Russische bedrijven, zoals Ikea of de Applestore, gesloten en verloren heel veel burgers hun baan. Hele winkelcentra waren dicht.”

Vrienden
Lange tijd merkte ook Norah niet veel van de spanningen. Dat kwam eigenlijk pas eind januari. “Toen gingen ook steeds meer buitenlandse studenten terug naar hun thuisland, dat vond ik heel moeilijk.” Ze woont inmiddels al vijf jaar in Rusland en heeft daar een heel leven opgebouwd. Sinds afgelopen week is ze terug bij haar moeder. “Maar ik mis mijn vrienden in Rusland enorm.”

Contact houden met vrienden is lastig, want de studente heeft haar Facebookaccount verwijderd. “Dat is iets wat ik eigenlijk al eerder wilde doen, maar ik vond het steeds risicovoller worden om mijn account te behouden wanneer de Russische overheid alles in de gaten houdt.” In plaats van appen, mailt Norah met haar vrienden. “Ik heb nog een Nokia”, vertelt ze lachend.

Westerse berichtgeving
Isis legt uit dat ze wel het een en ander meekreeg van de Westerse berichtgeving: “Ik zat in een Telegramgroep met een van de laatste onafhankelijke journalisten in Rusland. Daar las ik toen in dat steeds meer landen het luchtruim voor Russische vliegtuigen afsloten.”

Maar ook Westerse berichtgeving is niet altijd wat het lijkt, zijn Norah en Isis beide van mening. “Ook hier wordt eenzijdig bericht. Er zal niet veel goeds bericht worden over Rusland op het moment. Ik weet gewoon niet wat ik moet geloven”, aldus Isis.

Moeilijk afscheid
Het liefst was Norah in Sint-Petersburg gebleven. De studente had net een baan als filmcomponist en zat helemaal op haar plek. Zo was het moeilijk om afscheid te nemen van haar opleiding. “Ik heb echt huilend door school gelopen, ik wilde helemaal niet weg”, zegt ze. “Sommige docenten probeerden mij nog te overtuigen om in Rusland te blijven. Anderen begrepen dat naar huis gaan de beste optie was ons.”

En dat is een bijzonder verhaal, vindt Norah. “Een aantal docenten hadden uitgesproken dat ze achter Poetin staan, maar hebben nog steeds respect voor mensen een andere politieke opinie en andersom.” Volgens haar zit het verschil in politieke overtuiging met name in de leeftijd. Ze vertelt dat de tijd van de Sovjet-Unie zo slecht nog niet was voor de oudere generatie. “Dat zijn de mensen die een positief nostalgisch gevoel krijgen bij de huidige plannen van de president.”

Volgens Isis laat de Russische propaganda met name zien dat er Russen worden bevrijd in Oekraïne en hierbij geen onschuldige Oekraïners worden vermoord. “Inwoners van Rusland hebben vaak geen idee wat er in werkelijkheid gebeurt.”

In verzet
Daarentegen is het de jongere generatie die zich het meeste verzet, zegt Norah. “Er werden soms geheime concerten georganiseerd voor Oekraïne, waar mijn vrienden ook heen gingen.” En zo zijn er zelfs Russen die het niet eens zijn met het gezag en het land uitvluchten. Ze kent zelfs iemand naar Armenië is gevlucht met zijn vriendin.”

Isis vertelt dat veel Russische jongeren geen Engels spreken. “Aan hen merk je dan ook aan dat ze geen idee hebben van wat er buiten de landsgrenzen gaande is”, vertelt Isis. ,,Mijn Russische vrienden zijn fel tegen de oorlog, die zijn zelf ook naar protesten gegaan. Een van mijn collega’s is ook opgepakt bij een protest en kreeg een boete van 20.000 roebels.” Dat kwam neer op ongeveer 200 euro.

Soms werd er zelfs gedreigd met vijftien jaar celstraf wanneer iemand zich uitsprak over de oorlog op Instagram. Het was verboden om het woord ‘oorlog’ te gebruiken. Je moest het een ‘militaire operatie’ noemen. “Toen heb ik uit voorzorg al mijn sociale media verwijderd”, aldus Isis.

Bang en voorzichtig
Ze vertelt dat de jongens om haar heen erg bang waren voor de dienstplicht. ,,Op een van mijn laatste dagen ontmoette ik een jongen van Armeense afkomst die terug zou vliegen naar Armenië, uit angst om opgeroepen te worden.”

Ook haar Russische vrienden werden steeds voorzichter. Een vriendin van Isis liep een tijdje rond met een speld waarop stond dat ze tegen de oorlog was. “Die heeft ze uiteindelijk ook van haar kleding afgehaald, toen zelfs omstanders van protesten werden opgepakt.”

Vooroordeel
Het zit Isis dwars dat mensen buiten Rusland een vooroordeel hebben over de Russische inwoners. “Zij zeggen dat Rusland in opstand moet komen, terwijl zij al opgepakt kunnen worden als ze ook maar langs een protest lopen, laat staan eraan meedoen.”

Voorlopig moeten de studenten hun opleiding online volgen. Wel willen ze terugkeren zodra het weer kan. “Zo makkelijk is het niet om klarinet te spelen via een onlineverbinding”, voegt Isis er lachend aan toe.