De overheid moet inzetten op het verminderen van spanningen en wrijving tussen religieuze groepen en niet-religieuze groepen. Dat zegt Willem Huijnk, één van de auteurs van een rapport genaamd ‘Buiten kerk en moskee’. Het rapport gaat over religie in een pluriform Nederland en is op 24 februari naar buiten gebracht door het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP).

Door: Gijs Sanders & Rowan Havelaar

Uit het rapport blijkt dat een groot deel van de Nederlanders zelf op zoek gaat naar zingeving (betekenis van het leven). Dit komt volgens de onderzoekers omdat steeds meer Nederlanders afstappen van religie en op deze manier de zingeving niet meer aangereikt krijgen. Dit proces van ‘ontkerkelijking’ wordt secularisatie genoemd.

Loading...

Loading…

De afgelopen jaren wordt Nederland steeds seculierder. Inmiddels zijn er in Nederland minder gelovigen van ongelovigen.

Loading...

Loading…

Wrijvingen en spanningen?

Onderzoekers maken zich dus zorgen over ‘wrijvingen en spanningen’ hoe zien deze eruit?

“Je ziet de wrijving vooral op gebied van godsdienstvrijheid”

Leon van den Broeke is hoogleraar aan de Theologische Universiteit Kampen. Hij houdt zich bezig met thema’s als religie, samenleving, godsdienstvrijheid en geloofsgemeenschappen. Volgens Van den Broeke is er een spanningsveld ontstaan tussen de seculiere (ongelovige) meerderheid en de religieuze minderheden: “Je ziet de wrijving vooral op gebied van godsdienstvrijheid.”

Van den Broeke begint over een conflict in de coronapandemie: “De vraag was toen of de kerken de deuren moesten sluiten op advies van de overheid, of dat ze moesten luisteren naar hun plicht om een hogere macht te gehoorzamen.” De hoogleraar verwacht dat dit spanningsveld alleen maar zal toenemen, aangezien er volgens hem steeds minder kennis is van- dan wel begrip voor religieuze minderheden. 

Volgens Van den Broeke ligt het onbegrip vooral bij de ongelovige meerderheid in Nederland: “Er zit veel onbegrip bij het feit dat geloof voor veel mensen in een geloofsgemeenschap niet simpelweg een mening is. Het heeft te maken met het hele bestaan van een mens, de levensinstelling.” Hij noemt als voorbeeld het rituele, onverdoofde slachten binnen de Islam: “Je ziet dat er vaak de neiging is om zoiets te verbieden, zonder dat het gesprek gaat over die religieuze plichten.”

Maar ook geloofsgemeenschappen hebben volgens de hoogleraar te weinig kennis van ‘de buitenwereld’. Voor hen ligt vooral de taak te laten doordringen dat we in een post-christelijke samenleving leven: “Ze lijken soms in een vacuüm te leven.”

“Er zijn wel ergere dingen”

Floris van den Berg is filosoof aan de Universiteit van utrecht, met een specialisatie in atheïsme (ongeloof) en secularisme (afstappen van geloof). Volgens Van den Berg zijn de spanningen en wrijvingen in Nederland niks om je druk om te maken: “Er zullen altijd meningsverschillen zijn, als dat dan gaat over een open kerk in coronatijd, zijn er wel ergere dingen. Je moet uitzoomen en kijken hoe het wereldwijd gaat, in vergelijking is Nederland heel uniek en positief.” Van den Berg refereert naar geloofsoorlogen in India.

De filosoof staat niet achter geloof, volgens hem worden de meeste mensen niet gelovig als ze goed geïnformeerd zijn. Hij legt uit dat uitgaan van onbegrip bij ongelovigen als reden voor spanningen, een makkelijke manier is van uitgaan van een waarheid: “Als ik snap waarom de Islam kinderen besnijdt, betekent dat toch ook niet dat ik het daar mee eens moet zijn?” 

“We komen als samenleving niet aan geloof omdat we bang zijn voor conflicten”

Volgens Van den Berg moet religie juist meer begrip hebben voor de vrijheid van anderen en gaat de godsdienstvrijheid in Nederland nu te ver: “Religie moet gewoon net zo vrij zijn als elke andere vereniging. Een geloofsgemeenschap moet niet meer vrijheid krijgen omdat het een religie is.” Hij vertelt dat er maar één ding is dat begrip in de weg staat, religie zelf: “In orthodox religieuze scholen wordt homo zijn een ziekte genoemd en de evolutietheorie als zomaar een ‘theorietje’ beschouwd. Gelovigen hebben zich helemaal ingegraven in dat ze dit belangrijk vinden en als je daar aankomt levert dat wrijving op. We komen daar als samenleving niet aan omdat we bang zijn voor conflicten.”

Hoe denken studenten over geloof?

De filosoof en de hoogleraar zijn het dus niet met elkaar eens. Hoe denken studenten aan de Tilburg University over geloof?

Kerkloos

Herkent de kerk deze ontwikkelingen? En hoe kijken zij daar naar?

Hoe kan de politiek spanningen verminderen?

“We moeten één, neutraal onderwijssysteem aanwijzen”

De Atheïstisch Seculiere Partij (ASP) is een kleine partij die in 2017 (zonder succes) meedeed aan de landelijke Tweede Kamerverkiezingen. De partij is wel nog steeds actief. Politiek leider en voormalig lijsttrekker Max Waterman herkent spanningen en wrijving. Hij vindt dat de politiek deze door middel van onderwijs aan moet pakken: “We moeten één, neutraal onderwijssysteem aanwijzen waar, in vakken als maatschappijleer, alle verschillende levensbeschouwingen aan bod komen. Zo kun je je kinderen uitleggen dat ze normaal zijn.” Volgens Waterman mag godsdienst wat vaker met een korrel zout genomen worden.

De voormalig lijsttrekker vind het belangrijk te beseffen dat dit onderwijssysteem daarmee niet atheïstisch wordt: “Daar ligt vaak de angst bij gelovigen. De onderwijsvorm die ik voorstel voorkomt dat kinderen gestuurd worden om een expliciete keuze te maken. Zo kun je die wrijving voorkomen. Godsdienst is dan geen ultiem belang maar een vrijblijvende keuze.” Waterman beschouwd religie dan ook niet als ‘het bestaan’ van een mens: “Het is een gekozen werkelijkheid. Ik vind dat in een land waar sprake is van godsdienstvrijheid, mensen niet zo verplichtend om mogen gaan met religie.” 

“Wij zijn erg blij dat er scholen zijn die hun lessen op ons geloof inrichten”

Wouter Bondt is raadslid van de ChristenUnie in de gemeente Best. In zijn directe omgeving ziet hij geen wrijving of spanning. Hij snapt het onbegrip voor de open kerken tijdens de coronapandemie heel goed: “Ik werk op de spoedeisende hulp. Ik heb toen van heel dichtbij de grootste ellende van corona gezien. De geopende kerken vond ik toen zelf ook erg moeilijk.”

Hij is het niet eens met het voorstel van de ASP om één, neutraal onderwijssysteem aan te wijzen: “Wij vinden ons geloof heel belangrijk en zijn erg blij dat er scholen zijn die hun lessen op dat geloof inrichten. Ik vind wel dat er op die scholen aandacht moet zijn voor andere religies.” Volgens Bondt moet je een religieuze school niet zien als een manier om een keuze te forceren bij een kind: “Uiteindelijk hebben ze het recht om te doen wat ze willen. Je laat ze gewoon opvoeden volgens principes uit het geloof. Als je veganistisch of vegetarisch bent dan voed je je kind daar ook mee op, zolang een kind dan kan kiezen om een stukje kip te eten is daar ook niks mis mee.”