Door Sander de Jonge & Ties Bodde

Het is precies 110 jaar geleden dat het schip de Titanic op de bodem van de Atlantische Oceaan verdween. Het gevolg was zo’n 1500 doden én niet te vergeten: de vele films en boeken die volgden. Want denk je aan een gezonken schip, dan denk je al snel aan de Titanic. Hoe komt dat? 

Wanneer je een willekeurig historicus zou vragen of het zinken van deze specifieke Engelse oceaanstomer een belangrijke gebeurtenis was, dan zou hij of zij je moeten teleurstellen. In het grote plaatje van de geschiedenis heeft het geen belang. Zo vindt ook cultuurhistoricus Rutger van der Hoeven aan de Universiteit Utrecht. Hij is tegelijkertijd werkzaam bij de Groene Amsterdammer en heeft zijn proefschrift geschreven over het collectieve geheugen. “Jammer dat er geen foto’s zijn gemaakt van het zinken”, zegt Van der Hoeven meteen, want hij heeft vooral onderzoek gedaan naar iconische foto’s die we niet meer vergeten.  

Toch kan de historicus vertellen over deze onvergetelijke ramp. “De interesse van de ramp hangt samen met de mensen die het nog hebben meegemaakt of die er een actieve herinnering aan hebben. En als die mensen allemaal sterven dan gaat de ramp het collectieve geheugen van de samenleving in,” legt hij uit. “Dat is meestal het moment dat zulke gebeurtenissen een beetje vergeten worden. Dat heeft de daarentegen Titanic zeker overleefd.”  

TITANIC DISASTER: GREAT LOSS OF LIFE 

Het jaar 1912 was een hoogtepunt in het industriële tijdperk. De luxueuze Titanic was dan ook op dat moment het grootste schip ter wereld. Van misschien wel de rijkste man ter wereld, John Jacob Astor IV, tot de iets armere bevolkingslaag, ging mee met de eerste reis van het ‘onzinkbare’ schip. Want ook voor de wat minder bedeelde in de samenleving kreeg je voor een goede prijs heel veel luxe.  

Het was dan ook een schok dat het schip in de nacht van 14 en 15 april zonk onderweg naar de Verenigde Staten. Van der Hoeven: “Het zinken van de Titanic was het eerste mondiale nieuwsmoment dat er was geweest. Het nieuws bereikte alle kranten. Dat was het moment dat de hele wereld stil stond bij één ramp. Het is symbool komen te staan voor een grote ramp die voor heel veel mensen intens werd beleefd.” 

Onbekend

Romantische ramp 

Het is na meer dan een eeuw nog steeds een ondenkbare gebeurtenis. Mede door de vele boeken die erover zijn geschreven en de films die erover zijn gemaakt. Zelfs gelijk na de ramp was er een film, maar die is waarschijnlijk verloren gegaan in een brand. Maar er wordt nu vooral gerefereerd naar de Amerikaanse film uit 1997 met Leonardo DiCaprio en Kate Winslet.  

Deze film is dan ook de reden dat Van der Hoeven kan voorspellen hoe we de ramp later gaan herinneren: “Ik denk dat het een meer romantische ramp gaat worden. Het zinken van de Titanic werd gezien als een soort bedrog van de belofte die de technologie in zich droeg: ‘Het zou toch onzinkbaar zijn?’.” De historicus vertelt dat er later meer werd gekeken naar het heroïsche verhaal tijdens de ramp. Zo ook in de film uit 1997 van James Cameron: “Daar is heel erg de nadruk gekomen op het romantische verhaal en is dit een soort heroïsche ramp waarin niemand schuld had en waarin mensen van elkaar werden gerukt.”  

Zie hieronder de video waarin je kan zien dat er ook mensen erg ‘fan’ van de Titanic kunnen zijn, zoals Jeske Bouma uit Eindhoven. Zij heeft haar eigen kleine ‘Titanic museum’ op haar kamer. 

Haar eerste reis 

De Titanic is gebouwd in het Noord-Ierse Belfast. De eerste reis begon op 10 april 1912 vanaf Southampton in Engeland richting New York. Met meer dan 2200 passagiers werd een reis vol hoop en dromen, uiteindelijk een grote traumatische nachtmerrie. Het was een heldere, koude nacht. Op 14 april, net voor middernacht, waarschuwt één van de bemanningsleden dat er een ijsberg voor het schip ligt. In een poging het te ontwijken, draait het schip daarvan weg. De ijsberg ramt alsnog langs de kant van het schip. Het water stroomt naar binnen. Twee uur en veertig minuten later is het schip nergens meer te bekennen. De meeste passagiers sterven vanwege het koude water. Met meer dan 1500 doden is dit één van de grootste scheepsrampen in vredestijd.  

Grote scheeprampen door Ties