Disclaimer: deze productie kunnen triggers bevatten voor slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. 

Door Nikita Boon en Marloes Smits

In de eerste drie maanden van dit jaar zijn er 1100 meer zedenzaken geregistreerd dan een jaar eerder in dezelfde periode, laat de NOS weten. Toch valt er nog veel winst te behalen in het verwerken van seksueel grensoverschrijdend gedrag en of misbruik. Schrijfster en zelf slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag, Carlie van Tongeren, miste de focus op de positieve kant van seks tijdens therapie.

Carlie van Tongeren is op haar veertiende aangerand. Pas vier jaar later vertelde ze het aan haar moeder en haar toenmalige vriend. Tijdens therapie verwerkte ze haar trauma, maar er werd amper aandacht besteed aan seks. Dit heeft ze zelf moeten ontdekken en dat had ze graag anders gezien. Om anderen te helpen, heeft ze samen met seksuoloog en psychotherapeut Ingeborg Timmerman het boek ‘Van Weerzin naar Weer Zin’ geschreven. In dit boek vertelt van Tongeren hoe je na een seksueel grensoverschrijdende ervaring weer van seks kunt genieten.

Het boek van Carlie van Tongeren Carlie van Tongeren

Van Tongeren wilde niet dat de aanranding impact op haar zou hebben. “Destijds had ik wel een soort besef van: dit hoort niet, maar ik deed gewoon net alsof het niet gebeurd was. De echte impact kwam daardoor pas veel later.” Die impact merkte ze voor het eerst toen ze de gebeurtenis toegaf aan een toenmalig vriendje. “Daarna ging ik hulp zoeken. Ik voelde me slecht en baalde van de andere ervaringen die ik erna had opgelopen. Dan komt de volle impact wel naar boven.”

De aanranding zorgde voor een sneeuwbaleffect, waarin Van Tongeren nog meer negatieve ervaringen opdeed. “Ik dacht dat het erbij hoorde, dat je dat gewoon deed. Het kwam niet uit een verlangen, maar uit een verkeerde blik.” Haar aanranding was meteen haar eerste seksuele ervaring, waardoor ze het gevoel kreeg dat dat de norm was. “Ik kreeg echt het idee alsof er geen rekening werd gehouden met mij.”

Seksleven geen prioriteit bij therapie
Toen Van Tongeren in therapie ging, werd de nadruk vooral gelegd op het verwerken van de gebeurtenis. Er werd niet gesproken over hoe ze positieve sekservaringen kon hebben. “Het is alsof je dan weer op nul komt. Het ging helemaal niet over je eigen sekskwaliteit en dat je deze eerst moet ontdekken.” Daardoor heeft van Tongeren het in de jaren daarna, met vallen en opstaan, zelf gedaan. “Om de negatieve blik om te keren, moet je eerst positieve ervaringen opdoen. Dat hoeft niet eens met iemand anders te zijn, dat kan ook met jezelf en in je gedachten.”

Toch is er steeds meer bewustwording van dit onderwerp onder psychologen, legt GZ-psycholoog en traumaspecialist Marieke Zeeman uit. “Het gebrek aan spreken over een eerste positieve seksuele ervaring na seksueel misbruik, is een ondergeschoven kindje geworden binnen de psychologie”, zegt ze. “Dat komt ook omdat veel psychologen nog te weinig kennis hebben over seksuologie.” Inmiddels is dit gebrek bespreekbaar en wordt het steeds vaker wel meegenomen in therapie.

Alternatieve verwerking
Judith Bruynzeels, zelf slachtoffer van seksueel misbruik, helpt nu lotgenoten en hulpverleners met speciale audiovertellingen.

Omstanders
Niet alleen op het gebied van therapie is nog het een en ander te winnen, ook in de directe kringen van het slachtoffer. Van Tongeren vindt dat de focus vaak ligt op de gebeurtenis zelf, wat erg vervelend kan zijn voor de slachtoffers. Zij krijgen vragen als ‘wat is er dan gebeurd?’ ‘Hoe laat? en ‘met wie?’. “Maar die vragen behandel je al in therapie en daar wil je het verder ook niet meer over hebben”, geeft ze aan. “Vraag eens meer naar het gevoel: hoe heb je dat dan ervaren? Wat heb je nodig? Dat is beter dan dat je de gebeurtenis gaat analyseren. Mensen zeggen vaak ook onhandige dingen en vragen bijvoorbeeld waarom je niets hebt gedaan.”


Juiste hulp

Het is van belang dat slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag de juiste hulp krijgen. De praktijk wijst uit dat dit niet altijd even gemakkelijk is. Zeeman: “Jarenlang bestond er angst en onwetendheid bij hulpverleners omdat traumabehandelingen erg intensief kunnen zijn en in het ergste geval meer problemen op kunnen leveren.” Inmiddels weet men dat er een grote kans bestaat dat het juist goed uitpakt voor slachtoffers en dat de behandelingen wel degelijk effectief zijn. Psychologische en seksuologische hulp kan wel degelijk veel opleveren als men klachten overhoudt na seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Het kan daarnaast ook liggen aan de soort instelling waarbij slachtoffers terechtkomen, volgens Zeeman. “Sommige instellingen maken gebruik van oudere methodes, terwijl er intussen nieuwe effectieve inzichten zijn.”

Duidelijk is dat er progressie zit in de hulpverlening van slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Niet alleen op inhoudelijk gebied. De drempel om hulp te zoeken wordt ook steeds lager. “Centrum Seksueel Geweld is een instelling dat slachtoffers de juiste hulp biedt”, aldus Zeeman.  Als men contact opneemt met Centrum Seksueel Geweld, wordt er samen met de huisarts gekeken naar een verwijzing voor een GZ-psycholoog met ervaring met traumabehandeling. Dit kan via de website van de Vereniging EMDR Nederland (VEN) of via de website van de Nederlandse Vereniging voor Seksuologen (NVVS) waar je kunt zoeken naar een seksuoloog bij jou in de buurt.